lundi 20 mai 2024

"Cận huyết thống" trong khoa học và chánh trị

Nguyễn Văn Tuấn

7.5.2020  ykhoa.org

Cận huyết thống (hay "inbreeding") theo cách hiểu thông thuờng là những người trong dòng tộc kết hôn với nhau. Nhưng trong khoa học (và cả chánh trị) chữ này có một nghĩa hơi khác, và đó là tín hiệu xấu cho khoa học.

Cận huyết thống là hiện tượng những người trong dòng tộc kết hôn với nhau. Hiện tượng này rất phổ biến trong thời phong kiến ở các vương triều từ Tây sang Đông. Ở Việt Nam, triều đại Nhà Trần nổi tiếng về inbreeding vì các thành viên trong hoàng tộc lấy nhau. Khái niệm inbreeding sau này được lan truyền sang các lĩnh vực như khoa học (scientific inbreeding) và chánh trị (political inbreeding), nhưng ít ai để ý đến tác hại của nó.

Cận huyết thống trong khoa học

Hiện tượng inbreeding thường phổ biến trong khoa học và đại học ở các nước đang phát triển. Ở Việt Nam, tuy chưa có nghiên cứu, nhưng qua quan sát nhiều ca tiêu biểu cho thấy tình trạng inbreeding khoa bảng cũng khá phổ biến. Nhiều người được giữ lại để nghiên cứu hay giảng dạy sau khi đã tốt nghiệp. Đa số người được giữ lại rất tự hào vì đó là tín hiệu cho thấy họ học giỏi và có tài nên mới được trọng dụng. Nhưng đó là hiện tượng cận huyết thống trong khoa học.

Không chỉ ở Việt Nam, mà ngay cả tại các đại học theo hệ thống của Nga (Liên Xô cũ) và Tàu cũng có tình trạng 'cận huyết thống'. Ở Nga, thống kê cho thấy gần 90% những người tốt nghiệp Tiến sĩ ở lại nơi họ được đào tạo, chỉ có 10% sang các đại học khác. Ở Mã Lai và Ấn Độ, đa số những người tốt nghiệp Tiến sĩ ở lại trường tiếp tục làm việc, và trong nhiều trường hợp họ ở đó suốt đời. Chưa ai biết ở VN tình trạng cận huyết thống trong khoa bảng bao nhiêu, nhưng trong ngành y thì hiện tượng này khá phổ biến.

Hiện tượng cận huyết thống có tác hại tiêu cực đến khoa học. Cũng những đứa trẻ từ những cuộc hôn nhân đồng huyết thống thường có nguy cơ dị tật bẩm sinh cao và giảm trí thông minh (IQ), trong khoa học inbreeding làm cho khoa học tù túng và khó thoát ra khỏi cái hộp bằng những ý tưởng đột phá.

Người được 'sanh' ra trong hệ inbreeding khoa học không thoát ra được cái suy nghĩ trong "gia đình", nên khó có thể đột phá. Ngay cả cách họ phát biểu nghe cũng... quen quen. Đã có nghiên cứu cho thấy những đại học có tỉ lệ inbreeding cao thường có năng suất khoa học thấp, và khó có đột phá.

Do đó, để phát triển tốt và đột phá người ta tránh tình trạng inbreeding. Đó chính là lí do tại sao các đại học trong khối 'phương Tây' mà đứng đầu là Mĩ rất kị inbreeding. Ở Úc, khi sinh viên tốt nghiệp Tiến sĩ, họ được khuyến khích đi làm nghiên cứu Hậu Tiến sĩ ở một nơi khác, càng xa càng tốt. Khi xong Hậu Tiến sĩ, họ có thể quay về trường cũ hay một trường khác. Qua những 'hôn phối' khoa bảng outbreeding như thế, các đại học Úc lúc nào cũng có 'máu mới,' có khi dẫn đến những đường hướng đột phá.

Khi sinh viên trong lab tôi tốt nghiệp, tôi thường khuyến khích họ đi một nơi khác. Có người hiểu thì ok, nhưng người không hiểu thì nghĩ tôi đuổi họ và không chịu giúp đỡ. Không phải, tôi chỉ muốn họ 'bay' ra thế giới bên ngoài để biết và thấy và trải nghiệm, để 'lọc máu' trước khi quay về chốn cũ. Kinh nghiệm cá nhân tôi cho thấy quả thật sau khi đã ra ngoài thì sẽ có nhiều cách suy nghĩ mới (chưa nói đúng sai) và trưởng thành hơn.

Khi Đại học New South Wales tìm Hiệu trưởng (vice-chancellor / president) họ phải quảng cáo khắp nơi trên thế giới. Phải mất hơn 1 năm và chi nhiều tiền quảng cáo để tìm được một người thích hợp. Họ làm như vậy là vì muốn có một người hoàn toàn mới, mới từ cách suy nghĩ về viễn kiến và sứ mệnh đại học, và nhất là “người ngoài”. Họ không muốn có tình trạng “cận huyết thống” trong khoa bảng.

Cận huyết thống trong chánh truờng

Trong chánh trường ở Việt Nam, tình trạng inbreeding rất rõ rệt. Như đề cập trên, hiện tượng này ("cha truyền con nối") đã có từ thời xa xưa, chớ chẳng phải mới đây. Ngày nay, tình trạng này càng ngày càng phổ biến và có xu hướng quay ngược về thời phong kiến. Mới đây, Bộ Nội vụ cho biết có 9 địa phương có hiện tượng "cả họ làm quan". Tôi nghĩ trong thực tế thì phải là tất cả địa phương (chớ không phải 9) trên đất nước Việt Nam đều có hiện tượng cận huyết thống này.

Tiêu biểu nhứt có lẽ là tỉnh Hà Giang, nơi mà các quan chức cao cấp đều là người trong đại gia đình. Nhưng từ trung ương đến địa phương đều có hiện tượng 5C ("con cháu các cụ cả"), và ví dụ thì nhiều vô kể. Ngay cả bây giờ, đề câp đến bất cứ ai trong bộ máy cầm quyền, đều dễ thấy họ có quan hệ huyết thống với ba, má, chú, bác, dì, dượng, v.v. trong thế hệ này hay thế hệ trước. Ngay cả những người đang tuyên bố dẹp chế độ cha truyền con nối bản thân họ cũng là 5C.

Có thể nói hiện tượng 5C chính là cận huyết thống rõ rệt nhứt và bắt nguồn ngay từ lúc còn nhỏ. Ngay từ tuổi thiếu niên đã có hẳn một thiết chế xã hội và đầy đủ ban bệ cho giới cầm quyền. Đến tuổi thanh niên và sau thanh niên, có cả một hệ thống nhận dạng, đào tạo, và bồi dưỡng những người lãnh đạo. Nhưng tất cả họ đều học một học thuyết duy nhất, gần như là một tôn giáo; họ không được tham khảo các học thuyết khác hay có tham khảo thì cũng qua loa, không đến nơi đến chốn. Họ giao du và ‘kết hôn chánh trị’ với những người trong cùng ‘tôn giáo’ (và điều này cũng dễ hiểu). Do đó, họ không có khả năng suy nghĩ ra ngoài cái giáo lí họ được hun đúc, hoặc nếu có thì suy nghĩ của họ cũng bị méo mó như di tật bẩm sinh.

Nếu cận huyết thống có tác động xấu đến con người và khoa học, thì tương tự, những lãnh đạo được sản sinh qua hệ thống cận huyết thống chánh trị cũng bị... dị tật. Điều này có thể thấy qua cách họ phát biểu rất giống nhau, từ chữ đến câu văn và ý tưởng đều giống giống nhau, cứ như là rập khuôn. Ngay cả khi phát biểu linh tinh họ cũng nói rất giống nhau! Ngay cả trang phục cũng giống nhau. Bắc Hàn là một trường hợp tiêu biểu.

Khác với hệ thống inbreeding ở Việt Nam, các nước phương Tây thì theo hệ thống 'outbreeding'. Trong các thể chế dân chủ phương Tây, việc nhận dạng và đào tạo lãnh đạo có thể nói là khá “ngẫu nhiên.” Họ làm qua bầu cử, và người trúng cử có thể xem là … ngẫu nhiên (theo cách hiểu... chọn mẫu), và kết quả dao động từ năm này sang năm khác. Kì này ông A trúng cử, kì sau bà B, kì tới có thể là bà C, và họ thường không có quan hệ huyết thống với nhau.

Khi một Viện đại học phương Tây cần bổ nhiệm Hiệu trưởng, họ quảng cáo khắp thế giới, ai cảm thấy đáp ứng các điều kiện và tiêu chuẩn thì đệ đơn. Người được bổ nhiệm có khi rất... ngẫu nhiên. Khó đoán trước người lãnh đạo đến từ đâu. Nguyên tắc outbreeding như thế được áp dụng triệt để từ cấp cao nhất đến cấp thấp nhất, từ cấp khoa đến cấp trường, trong đại học.

Nhưng tôi nghĩ cách bổ nhiệm outbreeding như thế rất khó xảy ra ở Việt Nam. Lí do là vì thể chế bên nhà đã qua quá nhiều thế hệ inbreeding chánh trị qua những uyển ngữ như "qui hoạch", "công tác cán bộ", nên khó có thể có những cuộc hôn phối chánh trị và khoa học với người ngoài bộ lạc (hay outbreeding). Và, do đó chúng ta không thể kì vọng những đột phá từ Việt Nam.

Dân trí

Lê Vĩnh Triển


2-5-2020

Người dân sẽ hạnh phúc, đời sống tinh thần được nâng cao khi họ tin tưởng vào chính quyền và các cơ quan thực thi pháp luật. Điều đó cũng có nghĩa là họ không có những nỗi sợ đối với chính quyền, công an, pháp luật và tòa án…

Vậy tại sao người dân hay chính bạn vẫn có những nỗi sợ đối với các định chế này? Hay là?

– Bạn sợ chính quyền vì một cách có ý thức hay vô thức bạn cho rằng quan hệ giữa chính quyền với bạn là quan hệ cai trị – bị trị.

– Bạn sợ pháp luật vì không biết pháp luật sẽ được áp dụng như thế nào với bạn khi bạn phạm luật! (Sợ từ lúc bạn chưa vi phạm luật và cả khi đã vi phạm luật).

– Bạn sợ công an vì ý nghĩ công an có thể cho rằng bạn vi phạm luật trong khi bản thân bạn không ý thức việc đó.

– Bạn sợ tòa án vì bạn cho rằng mình thân cô thế cô khi đứng trước tòa và tòa án sẽ không xử bạn đúng với cái tội hay sự vô tội của bạn.

Nếu đó là những lý do bạn sợ thì tôi cho rằng bạn SAI do bạn không hiểu mối quan hệ của bạn (dân) và chính quyền cũng như giữa dân và các định chế kia.

Mạo muội giải thích thế này.

– Sợ chính quyền? Bạn sai vì chính quyền chỉ là một bên trong các bên trong quan hệ xã hội!

Họ đại diện cho người dân, dùng tiền thuế của dân/của bạn, do bạn bầu lên để đảm bảo các mối quan hệ xã hội được bình đẳng, công bằng, công khai và công lý được thực thi…

– Sợ công an? Bạn sai, vì công an chỉ đại diện chính quyền trong việc thực thi trách nhiệm nêu trên của chính quyền. Nghĩa là họ cũng làm việc cho bạn, đảm bảo các quyền và trách nhiệm trong các mối quan hệ xã hội.

– Sợ pháp luật? Bạn sai, vì pháp luật là các nguyên tắc hành xử đảm bảo những giá trị nêu trên của các mối quan hệ xã hội, do một nhánh của chính quyền bạn bầu lên soạn thảo và được thực thi vì lợi ích và sự an bình của chính bạn.

– Sợ tòa án? Bạn cũng sai và không việc gì phải sợ, vì tòa án là một nhánh quyền lực độc lập với chính quyền, với công an và dĩ nhiên là với cả bạn. Tất cả các bên đều độc lập trước tòa và tòa có trách nhiệm thực thi công lý để đảm bảo công bằng trong xã hội.

Còn nếu bạn đã hiểu mối quan hệ giữa bạn và chính quyền cũng như với các định chế pháp luật, công an, tòa án mà bạn vẫn sợ, thì… TÔI SAI và vấn đề lại thuộc về chính quyền và các định chế đó!

Cảm nhận về công lý của người Việt Nam

3-3-2020

Lê Nguyễn Duy Hậu

Cảm nhận về công lý của người Việt Nam là điều rất đáng nghiên cứu. Đọc truyện cổ tích cũng sẽ thấy người Việt vốn được cổ vũ để làm chuyện nghĩa hiệp, bảo vệ công lý.

Tuy nhiên, có lẽ cảm nhận công lý đó thường bị bó buộc bởi tính cách thực dụng. Lần xem lại thì dường như những cuộc đấu tranh công lý trước giờ thường phải gắn với một con người cụ thể nào đó. Có thể là sự vùng lên chống lại tên bạo chúa để đòi lại lẽ phải, hoặc ra tay nghĩa hiệp cứu một mỹ nhân xinh đẹp, một con người hoạn nạn. Điều thiếu vắng hình như là sự đứng lên để bảo vệ một ý tưởng, một lý tưởng, hay đơn giản là một điều đúng, bất chấp nạn nhân là ai và nhân vật phản diện là người thế nào. (Rất mong có ý kiến phản biện cho đoạn này vì có thể mình đã bỏ qua một cái gì đó).

Điều này phần nào giải nghĩa cho phản ứng của nhiều người đối với câu chuyện thầy giáo bị cảnh cáo vì bán khẩu trang lời 400đ/chiếc. Rõ ràng đây là một câu chuyện sai trái và bất công và không ngạc nhiên khi người ta đứng về phía thầy giáo ấy. Nhưng rất nhiều người tỏ vẻ bực dọc, tức tối, và thậm chí là buông xua khi thầy giáo ấy viết đơn nhận lỗi. Nhiều người thậm chí cho rằng nhận lỗi như vậy tức là đã không còn xứng đáng để được bảo vệ, là sự hèn hạ…

Kì thực, đấu tranh chống bất công vốn dĩ không thể chỉ dựa vào sự chính trực của nạn nhân hay sự ác độc của phản diện, mà phải đứng trên lập trường của cảm nhận đúng – sai. Nếu chúng ta đấu tranh chỉ để bảo vệ một nạn nhân trong sáng, thì tức là không một ai có thể đứng ra bảo vệ một tội phạm cướp giật bị vu oan cho giết người, hay một cô gái mại dâm bị chính quyền ức hiếp. Đó cũng là lý do mà rất nhiều người quay lưng lại với dân Đồng Tâm khi cho rằng khi họ sử dụng vũ khí tức là họ đã từ bỏ cái “đạo đức” mà họ vốn đại diện. Tương tự, nó cũng sẽ khiến ta xuề xoà khi quy trách nhiệm cho kẻ gây ra bất công vì một vị sư đức cao vọng trọng xứng đáng được thông cảm cho lời rao dạy sai trái hay không nên đấu tranh chống tiêu cực nếu đằng sau nó là vị hoàng đế vốn được xem là anh minh.

Tất nhiên, những phản ứng như vậy là rất phù hợp với bản năng con người và nói như vậy không phải là để chê trách cái cảm xúc đó. Nhưng như những tầng ý nghĩa của cuộc sống, bước cao hơn để đấu tranh chống bất công không phải là để bảo vệ một nạn nhân hay chống lại một kẻ thù mà là để bảo vệ một ý tưởng, một lẽ phải, bất chấp đạo đức của nạn nhân hay uy tín của kẻ ác.

Lục Vân Tiên vốn dĩ có biết đâu Kiều Nguyệt Nga ngồi sau tấm rèm khi chàng “giữa đường thấy chuyện bất bình chẳng tha

Hoàng Văn Chí - Pháp thuật thần kỳ

Người Khờ Me giải thích sức mạnh và sự tàn bạo của con hổ qua một truyền thuyết họ kể như sau:

Ngày xưa có vị vua rất giàu có và được thần dân rất kính trọng. Trong triều vua có bốn vị đại thần, thường được gọi là bốn trụ cột của ngai vàng và một nhà chiêm tinh tài ba được gọi là "con mắt của vua". Hoàng hậu đẹp như tiên và trên thế gian không có hoàng cung nào sánh bằng cung vua.

Nhưng vua và các đại thần trong lòng lúc nào cũng âu lo. Họ luôn luôn sợ các nước lân bang mạnh hơn cuối cùng sẽ xâm chiếm vương quốc, vì trong trường hợp bị xâm lăng họ không có phép thần cần thiết để đánh bại lại nước xâm lược.

Ngày nọ, nhà vua nảy ra ý định đi đến Takkasila để trở thành môn đệ của bậc thầy thông thái Disapa Moka. Vua bày tỏ ý định của mình với hoàng hậu cùng với các vị đại thần. Hoàng hậu ngỏ ý muốn được đi theo với vua, bốn vị đại thần và nhà chiêm tinh cũng bày tỏ ý nguyện như thế. Nhà vua nghĩ ngợi rồi đồng ý. Vào buổi sáng đẹp trời vua và đoàn tùy tùng rời vương quốc để đi tìm phép thần.

Sau bảy ngày đi đường, họ đến Takkasila và đi thẳng đến nhà Disapa Moka. Bậc thầy thông thái đón tiếp họ và dạy họ nhiều bí quyết.

Khi học xong, vua tạ ơn thầy, rồi từ biệt thầy để lên đường cùng với đoàn tùy tùng trở về nước.

Nhưng không may một chuyện không hay đã xảy ra. Nhà vua và những người tùy tùng bị lạc giữa một khu rừng lớn, và đến ngày thứ mười họ không còn đủ lương thực. Họ sẽ bắt đầu phải chịu đói. Lúc ấy nhà vua hỏi nhà chiêm tinh:

"Chúng ta giờ đây đang bị vây bủa ở giữa rừng rậm trùng điệp đến nỗi chúng ta không thể vượt rừng được vì không có đường đi, và chúng ta sẽ đói vì chúng ta không còn lương thực nữa. Vậy khanh có cách gì cứu chúng ta thoát khỏi tai họa này?"

"Tâu Hoàng thượng", nhà chiêm tinh đáp, "chúng ta bây giờ có dịp thực hành pháp thuật thần kỳ mà thầy đã dạy chúng ta, nhờ pháp thuật này chúng ta biến thành một con thú rừng. Lúc ấy chúng ta có thể băng xuyên qua rừng rậm dễ dàng và ăn các con thú nhỏ để sống vì lúc đó chúng ta sẽ tự biết cách săn mồi. Rồi khi chúng ta đến gần đồng bằng chúng ta sẽ biến trở lại thành người."

Vua, hoàng hậu, và bốn đại thần không ngớt lời khen ngợi cao kiến của nhà chiêm tinh.

Vua lúc đấy mới hỏi mỗi người đi theo muốn biến thành bộ phận nào của con thú. Bốn đại thần muốn hóa thành bốn móng vuốt thú; nhà chiêm tinh thích biến thành đuôi thú, hoàng hậu chấp nhận biến thành thân thú. Đầu thú dành cho nhà vua.

Sau khi xếp đặt mọi sự xong, họ đồng thanh đọc thần chú họ đã học được, và tức thì họ biến thành con hổ rất lớn. Hổ ngay lập tức lao đi đuổi theo nai.

Điều không may là khi biến thành hổ những lữ khách đáng kính trọng của chúng ta chẳng còn tưởng đến chuyện về lại quê quán cũ. Chính điều này đã khiến họ đánh mất lương tâm con người...

Hoàng Văn Chí (1913-1988) là học giả nổi tiếng chuyên viết về chế độ cộng sản ở Miền Bắc Việt Nam. Hai tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Trăm hoa đua nở trên đất Bắc và Từ thực dân đến cộng sản - Một kinh nghiệm lịch sử của Việt Nam (tiếng Anh).

Dịch từ tác phẩm tiếng Anh "The Fate of The Last Viets" của Hoàng Văn Chí, nhà xuất bản Hoa Mai, Saigon 1956, trang 9-12
Pourquoi vous digérez mal les aliments sains

Déçu de la santé naturelle ?

Chère lectrice,
Cher lecteur, 

Toutes les semaines, vous lisez dans nos messages qu'il existe de bonnes graisses… que les fruits sont une excellente source de fibres, tout comme les légumes secs (lentilles, haricots, petits pois) qui remplacent avantageusement les pâtes et les frites pour accompagner les plats…

Consciencieusement, vous suivez ces conseils. Mais certains d'entre-vous trouvent les résultats décevants. Pire même, ils découvrent que ces aliments ne leur conviennent pas du tout ! 

Vous êtes concerné si manifestement… vous digérez mal ces aliments sains. Vous vous sentez lourd après une barquette de groseilles. Vous ne pouvez plus contenir vos flatulences après une salade de lentilles. Vous attrapez une diarrhée graisseuse dès que vous commencez à manger des noix.

Où est la logique ?

Pourquoi, dès que vous mangez des aliments réputés sains, votre système digestif vous envoie-t-il des signaux clairs pour vous dire d’arrêter ?!

Êtes-vous en train de développer une intolérance à tout ?

Voyons ce qui se passe.

Graisses : comprendre le rôle de votre bile

Concentrons-nous d’abord sur les graisses :

Les graisses ont besoin d’être décomposées pour être digérées et absorbées correctement.

Leur décomposition est orchestrée par les enzymes lipases et la bile.

Les enzymes lipases sont produites par le pancréas, puis libérées dans l’intestin pour s’attaquer aux graisses qui passent par là.

Les enzymes lipases sont essentielles, mais à elles seules elles ne peuvent pas décomposer les graisses. Pour cela, vous devez sécréter de la bile de bonne qualité.

À quoi sert la bile ?

Votre foie produit de la bile qui sert à la digestion en général et à celle des graisses en particulier. Elle décompose les graisses par émulsion afin qu’elles puissent être absorbées. La bile est un liquide jaune-vert basique (de pH supérieur à 7). Votre foie produit près d’un litre de bile par jour [1].

La bile contient surtout des sels biliaires et du cholestérol. Ce sont les sels qui permettent de dissoudre les graisses.

Deux nutriments pour fabriquer une bile de meilleure qualité

Votre foie a besoin de vitamine C et de taurine pour fabriquer une bile de bonne qualité.

La taurine s’appelle ainsi car elle a été découverte dans la bile de taureau.

Pour la vitamine C, il faut donc veiller à manger des légumes et des fruits, et pour la taurine, des algues, des fruits de mer, du poisson et des œufs.

La bile est envoyée vers la vésicule biliaire, un petit réservoir de 10 centimètres de long [2].

Elle y est stockée en attendant d’être libérée dans l’intestin grêle dès que vous avalez des graisses.

Un problème de régularité…

Manger des quantités inhabituelles de graisses provoque des décharges violentes de bile. Pareil pour les cures d’aliments drainants (ex : radis noir) qui font se décharger la vésicule biliaire.

Prudence, car la bile est tout de même un produit puissant. En grandes quantités, les sels biliaires irritent le tube digestif qui va se contracter. C’est ainsi qu’apparaît une diarrhée soudaine.

Il existe une résine, la cholestyramine (Questran), souvent prescrite par les médecins pour neutraliser les sels biliaires. Elle a donc la capacité d’inactiver la bile dans l’intestin, ce qui lui donne un effet constipant.

Elle est prescrite aux personnes à qui l’on a retiré la vésicule biliaire. Autrement, elles seraient assurées d’attraper une diarrhée après chaque repas !

Les excès de fibres insolubles

De même pour les fibres des légumes secs et des fruits. Tout est une question de quantité et de régularité.

Il existe deux types de fibres : solubles et insolubles.

Les fibres solubles constituent une espèce de gel qui forme une protection sur la paroi de l’intestin. Ainsi, il absorbe moins de substances nocives comme le sucre [3].

Les fibres insolubles ne sont pas digérées par votre corps. Elles passent à toute vitesse à travers l’intestin et précipitent le rythme normal du transit. Votre tube digestif va se contracter lors de leur passage.

Elles sont donc idéales pour éviter la constipation. Mais si vous en mangez trop, elles provoquent facilement une diarrhée.

Réflexes pour éviter les ennuis

Allez-y doucement 

C’est la règle de base avec tous les aliments que vous consommez rarement, y compris ceux réputés sains : vous devez augmenter progressivement votre consommation.

C’est difficile car la saison des cerises et des prunes est courte. Et on a envie d’en profiter.

De même pour les légumineuses… il est important de commencer par de petites portions.

J’en connais qui se ruent tout à coup sur les amandes parce qu’on a dit que c’était bon dans la dernière newsletter de santé naturelle ;-)

Augmentez votre consommation progressivement sur plusieurs semaines en privilégiant les sources de bonnes graisses : huile d’olive, avocats, noix, œufs.

Prenez le temps de manger

Pour maximiser la sécrétion de la bile et des sucs gastriques, votre corps a besoin d’être en mode parasympathique [4]. C’est un état de détente et de relaxation qui se caractérise par l’absence d’urgence, de bruit et de mouvements brusques.

C’est pourquoi l’on conseille de prendre le temps de bien mâcher, de manger assis dans le calme, sans distraction telle que la télévision ou le téléphone portable.

Bien à vous,

Eric Müller


Tư tưởng chủ bại và nguy cơ mất nước

Quân đội Việt Nam hiện nay có 415 sỹ quan cấp tướng với 455 ngàn binh sĩ và chi tiêu quốc phòng là 5,5 tỷ đô. Hoa Kỳ có 231 tướng với 1,772 triệu binh sĩ và chi tiêu quốc phòng là 649 tỷ đô. Có thể nói, số sĩ quan cấp tướng trong quân đội Việt Nam quá đông. Nếu chất lượng sĩ quan cấp tướng Việt Nam như Mỹ thì chỉ cần 60 tướng là đủ.

Điều này cho thấy số sỹ quan cấp tướng vô dụng trong quân đội Việt Nam chiếm một số lượng rất lớn. Năm 1975 khi đó Việt Nam đang ở thời kỳ chiến tranh thì số sĩ quan cấp tướng chỉ có 39 nhưng nay không có chiến tranh số sĩ quan cấp tướng đã tăng lên 13 lần. Vậy câu hỏi đặt ra là, những tướng lãnh vô dụng tồn tại trong quân đội Việt Nam để làm gì mà đông như vậy? Câu trả lời là họ tồn tại để làm giàu. Bởi vì ngày nay quân đội được phép làm kinh tế, mà lãnh vực quốc phòng là thánh địa riêng mà ngành tư pháp và công an không có quyền đụng đến. Như chúng ta biết, hầu hết những tướng hèn đều tham lam và ích kỷ, chính vì thế mà loại tướng này chỉ lo vơ vét làm giàu trong lãnh địa mà luật pháp không thể sợ tới như quân đội mà thôi. Mà tướng càng giàu thì ngân sách quốc phòng càng teo, đó là cái hại thứ nhất, cái hại quân đội mất mát ngân sách.

Vậy còn cái hại thứ 2 là gì? Cái hại thứ 2 là những nỗ lực của các tướng hùng tướng giỏi đều trở nên vô dụng, vì thế mà quân đội yếu về mặt tinh thần. 1 tướng hùng có thể làm cho vạn quân khí thế ngất trời, nhưng trăm tướng hèn thì chỉ làm cho vạn quân nhụt chí mà thôi. Nghĩa là nếu muốn xây dựng quan đội thì chỉ cần tướng ít mà giỏi và hùng còn hơn vô số tướng mà hèn và tham. Để quân đội vững mạnh phải loại hết tướng hèn. Cho nên với quân đội Việt Nam chỉ cần 60 tướng hùng là đủ, còn nếu với 415 tướng mà có đến 355 tướng hèn thì quân đội trở nên nhu nhược. Vì sao? Vì đơn giản, công lao của 60 tướng kia sẽ bị 355 tướng hèn phá sạch. Đã hèn thì không được làm tướng, mà làm tướng thì không được hèn thì quân đội mới mạnh. Còn để kẻ hèn đeo lon tướng tràn lan thì quân đội Việt Nam hiện nay thì điều đó xem như quân đội bại trước khi tác chiến. Chính vì thế mới có hiện tượng hải quân bám bờ xúi ngư dân mang cờ ra khơi làm bia tập bắn cho quân giặc.

Như vậy qua đây chúng ta thấy, quân đội Việt Nam có quá nhiều tướng hèn và tham thì kết quả ngân sách quốc phòng bị gặm nhấm và quân sĩ nhụt chí mất sức chiến đấu. Trong lịch sử, khi đất nước đứng trước nguy cơ chiến tranh thì trong triều đình luôn bị chia rẽ thành 2 phe, quan văn thường chủ hòa, quan võ thường chủ chiến. Nhà vua đứng giữa chọn hòa hay chiến là tùy vào bản lĩnh của người đứng đầu nhà nước. Thế nhưng đất nước Việt Nam hiện nay thì lại bệ rạc hơn thế, gần như toàn bộ quan võ đều chủ bại. Chủ bại còn tệ hơn cả chủ hòa. Thân phận kẻ cầm súng vệ quốc mà chủ động buông súng đầu hàng trước khi kẻ thù đến thì xem như vứt.

Lại nói về sự khác nhau về tư tưởng chủ hòa và tư tưởng chủ bại. Chủ hòa là ưu tiên cho đấu tranh bằng chính trị và ngoại giao để tránh chiến tranh. Còn chủ bại là không đấu tranh mặt trận nào cả. Ngoại giao thì tỏ thái độ khiếp sợ trước quân giặc, chính trị cũng tỏ ra thái độ khiếp nhược, và quân sự thì cũng tỏ thái độ khiếp nhược. Thực tế hiện nay, ĐCS đang chủ bại trên mọi mặt trận chứ không phải chủ hòa, mọi người chớ nhầm lẫn.

Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam không cần phải đầu tư quân sự quá nhiều để đối phó với Lào và Campuchia, chuyện đối phó 2 nước nhỏ này không là vấn đề bận tâm của quốc phòng Việt Nam. Vấn đề của quân đội Việt Nam cho dù là thời nào, thì mục đích của nó là làm sao để có thể phòng vệ trước sự đe dọa của Trung Quốc mà thôi. Khi quốc phòng không làm được việc này thì xem như nguy cơ mất nước rất cao.

Xây dựng quân đội vững mạnh không có nghĩa là phải chiến tranh. Chiến tranh vệ quốc là trường hợp bất khả kháng khi không còn lựa chọn nào khác. Quốc phòng vững mạnh thì tiếng nói trên mặt trận ngoại giao mới mạnh, quốc phòng mạnh thì tiếng nói của lãnh đạo mới mạnh, và quốc phòng mạnh thì tiếng nói của tướng lãnh mới mạnh, vì khi quân đội mạnh thì không thể có sân chơi cho các tướng hèn múa gậy vườn hoang. Nói chung quốc phòng vững mạnh là để củng cố sức mạnh trên các mặt trận khác. Nếu sức mạnh về ngoại giao có, sức mạnh về chính trị có thì chính nó sẽ giúp đất nước vừa không lùi bước vừa tránh chiến tranh.

Khi Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao hèn đến mức không dám nhắc tến Trung Quốc trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc, rồi Bộ Trưởng Quốc Phòng Việt Nam không dám tỏ thái độ khi người đồng cấp phía Trung Quốc tuyên bố lãnh hải nước mình thuộc chủ quyền của họ, rồi đến tướng tham gia họp Quốc hội không dám nhắc tên Trung Quốc thì đủ hiểu quân đội Việt Nam rất yếu. Thì đây là minh chứng cho tư tưởng chủ bại rõ nhất.

Nhìn vào toàn cảnh đất nước Việt Nam chúng ta thấy gì? Về quân sự, chúng ta thấy ĐCS không có khả năng phòng vệ trước kẻ thù nguy hiểm nhất; về chính trị, thì cúng ta thấy ĐCS Việt Nam càng ngày càng gần gũi với ĐCS Trung Quốc hơn, và giữa 2 ĐCS đã ký rất nhiều văn bản mật với nhau mà dân không hề hay biết; về kinh tế thì ĐCS Việt Nam đã để Trung Quốc nắm hết mọi ngành chủ lực, và đồng thời để Trung Quốc dùng hồn Tàu mượn xác Việt để làm ăn gian dối với Mỹ. Đó là hình ảnh mất nước không tiếng súng.

Sẽ không có chiến tranh giữa Việt Nam và Trung Quốc. Vì chiến tranh chỉ xảy ra khi kẻ bị xâm lược quyết liệt phản kháng. Còn đứng trước kẻ hèn, kẻ chủ bại chỉ cần dọa bao nhiêu lùi bước bấy nhiêu thì cần gì chiến tranh? Chỉ dọa là có thể đạt được thành công như mong đợi. Đó là thực tế đang diễn ra ở đất nước này. Chưa có thời nào, chủ quyền quốc gia mất dễ dàng như thời này./.

Đỗ Ngà

ABC về ngành điện, giá điện

(Đây là những kiến thức tôi học hơn 20 năm trước trong chuyên ngành energy economics and planning. Hy vọng là không có khác biệt nhiều so với kiến thức bây giờ. Nếu có gì sai, các bác chuyên ngành chỉnh giúp).

1. Ngành điện hoạt động thế nào?

Ngành điện là ngành mà sản xuất và tiêu thụ diễn ra đồng thời. Nếu tại một thời điểm cung nhiều cầu thì sẽ phải ngừng phát điện ở một số tổ, một số nhà máy. Còn nếu cung ít hơn cầu thì sẽ phải cắt điện ở một số khu vực. Để khớp cung và cầu trên toàn bộ hệ thống điện quốc gia tại tất cả các thời điểm, ngành điện cần có một đơn vị điều tiết. Ở Việt Nam, đó là vai trò của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc giá.

2. Nguyên tắc điều tiết cung-cầu điện truyền thống như thế nào?

Về cơ bản, đơn vị điều tiết sẽ huy động các nhà máy có chi phí sản xuất điện thấp nhất trước. Theo đúng nguyên tắc chi phí cận biên nhỏ nhất thì nhà máy thủy điện quy mô lớn, nhà máy điện hạt nhân sẽ là những nhà máy có chi phí sản xuất điện thấp hơn cả. Tiếp đến, tùy từng quốc gia, sẽ là các nhà máy nhiệt điện chạy khí, nhiệt điện chạy than. Những nhà máy chạy dầu và năng lượng mới (năng lượng gió, năng lượng mặt trời) sẽ được huy động sau cùng.

Trên thực tế, các nhà máy nhiệt điện, đặc biệt là chạy dầu, thường là các nhà máy chạy sau cùng đáp ứng phụ tải đỉnh do chi phí khởi động và ngắt khỏi hệ thống của các nhà máy này thấp hơn.

3. Giá điện được tính ra sao?

Giá điện được tính sao cho phản ánh được chi phí sản xuất điện. Một hệ thống giá lý tưởng sẽ có những đặc điểm sau:

- Giá giờ thấp điểm sẽ thấp hơn giờ cao điểm (tức tiêu thụ điện vào ban đêm sẽ thấp hơn vào 9h sáng -> 9h tối).
- Giá điện vào mùa tiêu thụ ít sẽ rẻ hơn giá điện vào mùa tiêu thụ nhiều.
- Giá điện của những hộ tiêu thụ càng gần nguồn (cấp điện áp cao) thì càng rẻ (do giảm chi phí truyền tải) => giá điện sản xuất thường rẻ hơn điện sinh hoạt.

- Giá điện của những hộ tiêu thụ mua theo giá công suất + giá điện năng sẽ rẻ hơn những hộ chỉ mua theo giá điện năng (cái này hơi technical tẹo, nhưng hiểu đơn giản thì như là cam kết mua bao tiêu một lượng điện năng dài hạn nên được giá ưu đãi hơn) => những hộ tiêu thụ lớn như thép, xi măng, giấy, v.v. thường được hưởng giá thấp hơn những đơn vị sản xuất khác.

4. Tại sao giá điện sinh hoạt lại được thiết kế hình bậc thang theo tháng, tức tiêu thụ càng nhiều thì càng phải trả giá cao?

Không có lập luận thực sự vững chắc cho việc thiết kế giá điện theo hình bậc thang. Các lập luận chính của giá bậc thang được giải thích như sau:

- Trợ cấp cho người tiêu thụ ít: người tiêu thụ ít thường là người nghèo, người ở vùng xa xôi, hẻo lãnh. Chi phí cấp điện cho các hộ này lớn. Để đảm bảo công bằng thì người tiêu thụ nhiều sẽ phải bù đắp cho người tiêu thụ ít.

- Tiêu thụ nhiều khiến cho phải chạy các nhà máy phụ tải đỉnh: những hộ tiêu thụ càng nhiều càng tạo áp lực khiến cho phải chạy nhà máy có chi phí sản xuất cao.

Có thể có lập luận rằng tôi tiêu thụ điện nhiều chủ yếu vào ban đêm, giờ phụ tải thấp, nhưng vẫn phải trả tiền điện giá cao. Đúng là vậy, nhưng thông thường thì đa số mọi người đều tiêu thụ nhiều điện vào các giờ cao điểm, nên đều phải trả tiền điện cao.

Chỉ có một số doanh nghiệp sản xuất bố trí hoạt động sản xuất vào ca đêm có thể được hưởng giá điện thấp khi tiêu thụ nhiều.

Nếu như điện sinh hoạt được lắp công tơ đo tiêu thụ điện theo thời gian trong ngày thì có thể sẽ khuyến khích người dân dịch chuyển phụ tải sang các giờ thấp điểm. Chẳng hạn, thay vì 6-7h chiều bật nước nóng tắm thì có thể tắm vào lúc 9-10h tối, etc. Tuy nhiên, khả năng dịch chuyển nhờ điều chỉnh thói quen có thể sẽ không thực sự được nhiều.

Như vậy, theo cách tính giá điện bậc thang này thì những số điện ở bậc đầu tiên bạn trả giá thấp là trả cho các nhà máy chạy nền (như thủy điện, nhiệt điện lớn); những số điện ở bậc cao hơn, bạn trả giá cao là trả cho các nhà máy chạy đỉnh.

5. Hệ thống điện cạnh tranh hoạt động như thế nào?

Hệ thống điện cạnh tranh hoạt động theo cách thức các công ty phát điện và các công ty phân phối, hộ tiêu thụ điện lớn sẽ cạnh tranh nhau để cung cấp và tiêu thụ điện từ hệ thống vào những thời điểm khác nhau trong ngày. Một hệ thống khớp lệnh, kiểu như thị trường chứng khoán, sẽ đảm bảo cung-cầu liên tục khớp nhau theo mức giá thỏa thuận.

Về cơ bản, hệ thống điện cạnh tranh mô phỏng tương đối chính xác nguyên tắc điều tiết cung-cầu điện truyền thống. Những nhà máy cung cấp nhiều điện, với mức giá rẻ sẽ được chào bán trước để đáp ứng các nhu cầu nền. Vào các giờ cao điểm, mùa tiêu thụ nhiều, các nhà máy có công suất nhỏ hơn, chi phí lớn hơn sẽ chào bán được nhiều hơn và với chi phí cao hơn.

Hiện nay, Việt Nam đã vận hành thị trường phát điện cạnh tranh và theo lộ trình thì năm nay sẽ vận hành Thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Có lẽ đến 2023-2025 gì đó thì sẽ có Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Khi có thị trường bán lẻ điện cạnh tranh thì, trên nguyên tắc, bạn có thể ký hợp đồng với nhà cung cấp bán lẻ theo mức giá bình quân, giá theo giờ, giá bậc thang,… trả trước sáu tháng, 1 năm, v.v., bảo hiểm nếu mất điện v.v. và với mỗi hình thức hợp đồng thì sẽ có những mức giá khác nhau.

Tùy vào hành vi tiêu thụ của người tiêu đùng, các nhà phân phối bán lẻ điện sẽ phản ánh vào hệ thống và tạo tín hiệu để cho các nhà sản xuất điện đáp ứng đúng nhu cầu cực kỳ đa dạng của người tiêu thụ.

Như mọi hệ thống cạnh tranh khác, hệ thống điện cạnh tranh không đảm bảo rằng giá điện sẽ thấp hơn so với giá của hệ thống điện hoạch định tập trung. Nó chỉ đảm bảo rằng bạn có nhiều lựa chọn hơn và cho ta cảm giác giá fair hơn với chất lượng nó cung cấp.

Có một số vấn đề liên quan đến hệ thống điện cạnh tranh như hoạch định dài hạn, năng lượng tái tạo, bảo vệ môi trường v.v. nhưng nằm ngoài bài viết phổ thông này.

Đinh Minh Tuấn